W ostatnich latach rośnie zainteresowanie narzędziami LegalTech, czyli oprogramowaniem i systemami cyfrowymi wspierającymi pracę prawnika. Według raportu Wolters Kluwer niemal trzy czwarte prawników deklaruje, że zamierza wykorzystać generatywną sztuczną inteligencję w swojej praktyce w ciągu najbliższego roku. LegalTech obejmuje wszystko od prostych programów do zarządzania kancelarią i wyszukiwania orzeczeń, po zaawansowane aplikacje oparte na sztucznej inteligencji. Jak wskazuje Instytut LegalTech NRA, narzędzia LegalTech 1.0 to podstawowe systemy do organizacji pracy, przeglądu orzecznictwa i komunikacji, a LegalTech 2.0 to bardziej złożone narzędzia automatyzujące tworzenie dokumentów, w tym umów i pism procesowych. Najnowsza generacja wykorzystuje sztuczną inteligencję i uczenie maszynowe, co pozwala na generowanie i analizę dokumentów. Już dziś korzystanie z tych technologii może usprawnić pracę kancelarii, obniżyć koszty i przyspieszyć obsługę klienta. Należy jednak pamiętać, że mimo cyfrowej transformacji to adwokat pozostaje kluczowym uczestnikiem procesu, a technologia pełni funkcję wspomagającą.
- Praktyczne zastosowania narzędzi LegalTech i AI
Poniższe zastosowania mają na celu wspomożenie pracy adwokata. Należy zawsze pamiętać, że w każdym przypadku to adwokat zachowuje pełną odpowiedzialność za wynik, a narzędzie pełni rolę asystenta.
- Szybka orientacja w sprawie i przygotowanie mapy problemów
W praktyce najwięcej czasu w sprawach cywilnych, gospodarczych i karnych zajmuje pierwsze uporządkowanie materiału. AI może tu działać jak przyspieszony sekretariat merytoryczny:
- Wprowadzasz uporządkowany opis sprawy w postaci faktów bez danych identyfikujących klienta, w podziale na chronologię i dokumenty.
- Prosisz o stworzenie listy kwestii do weryfikacji, hipotez dowodowych, możliwych ryzyk oraz braków informacyjnych.
- Następnie prosisz o wygenerowanie listy pytań do klienta, ale w formie logicznego drzewa, czyli pytania podstawowe i pytania warunkowe, zależne od odpowiedzi.
Efekt praktyczny jest taki, że szybciej dochodzisz do tego, czego naprawdę brakuje w materiale. To nie zastępuje analizy, ale skraca etap porządkowania, który zwykle nie jest wysokowartościowy merytorycznie.
2. Praca na aktach i dużych paczkach dokumentów
W kancelariach problemem jest nie brak wiedzy, tylko nadmiar materiału. AI jest użyteczne tam, gdzie człowiek traci czas na mechaniczne czytanie:
- Dzielisz akta na paczki tematyczne, na przykład umowa, aneksy, korespondencja, załączniki finansowe, protokoły.
- Dla każdej paczki tworzysz krótką metrykę, co to jest, jaki zakres dat, jaki typ dokumentu.
- Narzędzie prosisz o sporządzenie zestawienia faktów i twierdzeń stron, ale z przypisaniem do dokumentu i daty.
- Dopiero na końcu prosisz o wskazanie sprzeczności i luk, czyli miejsc, gdzie zeznania, pismo, mail i załącznik nie składają się w spójną całość.
W tym obszarze kluczowa jest dyscyplina dowodowa. AI nie może mieć statusu źródła prawdy. Ma pomóc znaleźć miejsce w aktach, które Ty potem weryfikujesz w oryginale.
3. Wsparcie w badaniu prawnym, ale w modelu kontrolowanym
AI bywa kusząca jako szybka wyszukiwarka przepisów i orzecznictwa. To działa, jeśli korzystasz z narzędzi osadzonych w profesjonalnych bazach prawnych albo jeśli budujesz zapytania tak, aby wymusić weryfikowalność:
- Najpierw formułujesz problem prawny w jednym zdaniu, z precyzyjnym stanem faktycznym.
- Następnie prosisz o listę podstaw prawnych, ale tylko jako mapę obszarów, bez tezy końcowej.
- Dopiero potem weryfikujesz każdą wskazaną podstawę w systemie informacji prawnej.
- Na końcu prosisz o argumentację alternatywną, czyli co może powiedzieć druga strona oraz gdzie są słabe punkty Twojej tezy.
Jeżeli korzystasz z narzędzi typu LEX Expert AI, sens polega na tym, że zadajesz pytania w języku naturalnym i dostajesz wyniki osadzone w bazie. To jest jakościowo inna sytuacja niż zadanie pytania ogólnemu chatbotowi bez kontroli źródeł.
4. Kontrola jakości i ryzyk, czyli druga para oczu do własnego pisma
To jedno z najbezpieczniejszych zastosowań. Nie prosisz AI o stworzenie treści od zera. Prosisz o audyt Twojego tekstu:
- Wklejasz projekt pisma bez danych identyfikujących i prosisz o wykrycie niespójności, braków i niezamierzonych przyznań.
- Prosisz o listę twierdzeń wymagających dowodu oraz sprawdzenie, czy dowody są wskazane.
- Prosisz o analizę językową pod kątem niejednoznaczności, w tym sformułowań, które mogą zostać zinterpretowane przeciwko Twojej tezie.
- Prosisz o symulację odpowiedzi strony przeciwnej, czyli najbardziej prawdopodobną linię obrony i punktowanie Twoich najsłabszych miejsc.
To jest realnie użyteczne, bo zmusza do oglądu materiału z perspektywy kontradyktoryjnej, a nie dlatego, że narzędzie ma rację.
5. Zbieranie informacji rynkowych i faktów publicznych w sprawach gospodarczych
Tu narzędzia takie jak Grok mogą być przydatne w wąskim, kontrolowanym zakresie, bo są mocno związane z bieżącymi treściami z platformy X i mogą mieć dostęp do danych w czasie rzeczywistym przy odpowiednich funkcjach wyszukiwania. Praktyczny sens jest jednak tylko wtedy, gdy traktujesz to jako sygnał do weryfikacji:
- Prosisz o wskazanie publicznych komunikatów, stanowisk i trendów dotyczących spółki lub rynku, ale wyłącznie jako lista tropów.
- Następnie weryfikujesz każdy trop w źródle pierwotnym, na przykład w KRS, komunikatach giełdowych, raportach, dokumentach urzędowych.
- Dopiero po weryfikacji budujesz argumentację.
To zastosowanie jest szczególnie wrażliwe na błędy, dlatego powinno być używane jako wsparcie researchu, a nie jako podstawa ustaleń.
6. Zarządzanie kancelarią, obieg spraw i standaryzacja procesów
LegalTech to nie tylko AI do pisania. Największy, mierzalny efekt często daje usprawnienie procesu kancelaryjnego:
- Wdrożenie systemu spraw z rejestrem czynności, terminami, odpowiedzialnościami i historią kontaktu.
- Automatyczne przypomnienia o terminach, kontrola czasu pracy, raportowanie rentowności spraw.
- Repozytorium wzorców pism i checklist, które wymuszają spójny standard, niezależnie od tego, kto prowadzi sprawę.
W realiach polskich rynku istnieją systemy CRM i narzędzia zarządzania kancelarią projektowane dla kancelarii prawnych, które akcentują m.in. ewidencję spraw, czas pracy i obieg dokumentów.
II. Przykłady konkretnych narzędzi
Poniżej narzędzia są uporządkowane według sposobu zastosowania. Nazwy są przykładami rozwiązań, które realnie występują na rynku. Wybór nie jest rekomendacją. W kancelarii liczy się zgodność z tajemnicą zawodową, bezpieczeństwo danych, kontrola wersji i możliwość audytu.
- Badanie prawa i praca na profesjonalnych bazach
- LEX Expert AI, czyli wyszukiwanie w języku naturalnym osadzone w bazie LEX, użyteczne do szybkiego dotarcia do relewantnych materiałów i uporządkowania problemu, z istotnymi ograniczeniami funkcjonalnymi w zależności od modułu i trybu pracy.
- Legalis, czyli system informacji prawnej, który publikuje także praktyczne omówienia sposobów korzystania z AI, ze stałym akcentem na rolę pomocniczą technologii.
Z punktu widzenia ryzyka procesowego przewaga systemów informacji prawnej polega na tym, że weryfikacja jest natychmiastowa, bo pracujesz w środowisku prawniczym, a nie na swobodnej narracji modelu.
2. GeneratywnI asystenci ogólnego przeznaczenia do redakcji i porządkowania
- ChatGPT w wersjach biznesowych i rozwiązaniach dla organizacji, gdzie dostawca komunikuje reguły prywatności produktów biznesowych oraz zasady ochrony danych.
- Microsoft Copilot w ekosystemie Microsoft 365, praktycznie użyteczny do streszczania dokumentów, przeredagowywania fragmentów i pracy w Wordzie, przy czym jest to narzędzie redakcyjne, a nie prawnik.
- Gemini w środowiskach biznesowych Google, gdzie komunikowane są zasady dotyczące wykorzystania czatów i plików oraz ich użycia do trenowania, co ma znaczenie przy polityce poufności.
- Claude, gdzie kwestie wykorzystywania danych do ulepszania modeli zależą od trybu i ustawień prywatności, co należy brać pod uwagę w kancelaryjnych procedurach.
W tym segmencie narzędzie jest najlepsze do pracy na Twoich materiałach roboczych, do redakcji, skracania, porządkowania i tworzenia wariantów, pod warunkiem że nie podajesz danych objętych tajemnicą zawodową i masz uregulowaną politykę bezpieczeństwa.
3. Narzędzia skoncentrowane na bieżących treściach i wyszukiwaniu w czasie rzeczywistym
Grok w ekosystemie X oraz rozwiązania xAI, gdzie producent opisuje model i możliwość użycia funkcji wyszukiwania na danych bieżących, w tym zależność od włączonych funkcji dostępu do danych aktualnych.
To narzędzie ma sens jako wsparcie researchu faktów publicznych i sygnałów rynkowych, ale wynik zawsze musi zostać sprawdzony w źródle pierwotnym.
4. LegalDesk, jako przykład oprogramowania do zarządzania kancelarią oferowanego przez dostawcę systemu informacji prawnej.
- LegallyCRM, jako przykład CRM dla kancelarii z funkcjami ewidencji spraw, rozliczeń i wzorców pism.
- Rozwiązania CRM kierowane do kancelarii, które akcentują automatyzację kontaktu, przypomnienia o terminach i raportowanie.
Tu AI często nie jest potrzebna wprost. Najważniejsze jest uporządkowanie procesu i danych, bo bez tego nawet najlepszy model językowy będzie pracował na chaosie.
5. Dedykowane narzędzia AI dla prawników w środowiskach międzynarodowych
- Harvey, jako przykład narzędzia projektowanego pod zadania prawnicze, z naciskiem na research i analizę dokumentów.
- Thomson Reuters CoCounsel, jako przykład asystenta AI osadzonego w treściach i produktach prawniczych dostawcy oraz w modelu bezpieczeństwa danych dla profesjonalistów.
W polskiej kancelarii takie narzędzia mogą mieć sens w sprawach transgranicznych i przy pracy na prawie obcym, ale praktyka wymaga sprawdzenia zgodności z tajemnicą zawodową, RODO oraz zasadami współpracy z klientem.
III. Niezastępowalna rola adwokata
Obecność nowoczesnych technologii w kancelarii nigdy nie uchyla nadrzędnej roli prawnika. Jak podkreślają eksperci, sztuczna inteligencja nie zastąpi tradycyjnej analizy prawnej, lecz ją uzupełni. AI nie posiada prawniczego wyczucia, doświadczenia sądowego ani zrozumienia kontekstu społecznego, a te elementy wciąż należą do adwokata.
CCBE wskazuje na potrzebę odpowiedzialnego użycia generatywnej AI w zawodzie prawnika, w szczególności pod kątem poufności, kompetencji, nadzoru człowieka i kontroli jakości.
W takim modelu hybrydowym system generuje analizę bądź szkic dokumentu, a adwokat sprawdza rezultaty, wprowadza korekty i bierze za nie odpowiedzialność. Dzięki temu prawnicy zyskują czas na działania o wysokiej wartości merytorycznej, jak budowanie strategii procesowej czy negocjacje, czyli czynności wymagające ludzkiego osądu i kreatywności.
Podsumowując, legaltech i narzędzia AI mogą znacząco usprawnić pracę kancelarii, zwalniając prawnika z części żmudnych obowiązków. Jednak kluczowa pozostaje czujność i wiedza adwokata. To on finalnie interpretuje prawo, podejmuje decyzje i ponosi odpowiedzialność za obsługę klienta. Technologie prawne traktuje się więc jako pomoc, a nie zamiennik roli adwokata.
W ten sposób można uzyskać synergię. Nowoczesna kancelaria staje się bardziej efektywna, a klient nadal ma gwarancję fachowej, opartej na ludzkim doświadczeniu porady.
